Polska Rzeczpospolita Ludowa w oficjalnej retoryce władz stanowiła monolit narodowościowy, a liczebność innych nacji była zjawiskiem marginalnym. Tym samym nie istniał problem obecności mniejszości niemieckiej, gdyż poza nieliczną grupą tzw. „uznanych Niemców”, mieszkających przede wszystkim na Dolnym Śląsku, Niemcy nie funkcjonowali jako grupa narodowa na terenie Polski. Dlatego olbrzymim zaskoczeniem drugiej połowy lat osiemdziesiątych XX wieku stał się zryw „nieistniejącej” mniejszości niemieckiej, która wg różnych szacunków liczyć miała kilkaset tysięcy członków, choć niektóre źródła podawały nawet liczbę miliona przedstawicieli. Konsternację pogłębiał fakt, iż „przebudzona mniejszość” głośno wyrażała potrzebę uznania swego istnienia i przyznania sobie praw społecznych i politycznych, w tym własnego przedstawicielstwa na szczeblu parlamentarnym i samorządowym.

 Już w 1990 r. w wyborach uzupełniających do Senatu RP kandydat mniejszości 

z województwa opolskiego, H. Kroll uzyskał w głosowaniu ponad osiemdziesięciotysięczne poparcie, pokonując kandydatkę obozu solidarnościowego. I choć ostatecznie, mimo zmobilizowania 120 tysięcy wyborców, przegrał w drugiej turze i tym samym nie zasiadł w ławach senackich, to jednak mniejszość stała się „moralnym zwycięzcą” i od tej chwili aktywnie włączyła się w rywalizacje wyborcze kolejnych lat. Znamienny jest fakt, że zjednoczona wspólnym wysiłkiem o osiągnięcie grupowych postulatów (m.in. prawnego uznania swej obecności, polepszenia warunków ekonomicznych i przyznania jej autonomii kulturalnej) grupa niemiecka z sukcesem ubiegała się o akcesję w organach przedstawicielskich. Jednak z chwilą uzyskania postulowanych przywilejów spadło zainteresowanie polityką wśród członków mniejszości, co przełożyło się na zmniejszenie liczby wyborców głosujących na kandydatów mniejszości.